Καλλιέργεια Σαλέπι

Το σαλέπι (Orchis mascula) είναι ένας είδος άγριας ορχιδέας, γνωστό και ως σερνικοβότανο. Θαυματουργό για τις ιδιότητές του, τις γνωρίζουν οι περισσότεροι από τους αρχαίους πολιτισμούς ως και σήμερα.  Mαλακτικό και αποχρεμπτικό των πνευμόνων, για κρυολόγημα, γρίπη, βήχα, βρογχίτιδα, θερμαντικό, δυσεντερία, πεπτικά και στομαχικά προβλήματα, νεφρά, αφροδισιακό,  τονωτικό του οργανισμού, καταπραϋντικό κλπ.  Είναι όμως και είδος υπό εξαφάνιση, αφού η μεγάλη του ζήτηση, έχει οδηγήσει αρκετούς στην αλόγιστη, απρόσεκτη και καταστροφική συλλογή του. Το σαλέπι δεν καλλιεργείται και θα το συναντήσουμε σε αρκετά βουνά, κυρίως της Βόρειας Ελλάδας, σε αρκετό υψόμετρο (πάνω από 500 μ) ανθισμένο από Μάιο έως και τέλος Ιουνίου. Θέλει ηλιόλουστα μέρη, πλούσια σε οργανική ουσία και καλώς στραγγιζόμενα.  Η σπανιότητά του, η ομορφιά του καθώς και οι πολύτιμες ιδιότητές του ήταν διαχρονικά μια καλλιεργητική πρόκληση για μας. Ο Γιώργος, ένας πολύ καλός μας φίλος, μας έφερε από τα βουνά των Γρεβενών 2 ανθισμένα σαλέπια. Το περασμένο Σάββατο πήγαμε στο χωριό και τα μεταφυτέψαμε σε χώμα αφράτο, πλούσιο σε οργανική ύλη και καλώς στραγγιζόμενο. Βέβαια το υψόμετρο του χωριού μας δεν είναι κατάλληλο, αφού είναι πεδινό, αλλά αισιοδοξούμε ότι θα ευδοκιμήσει. Έτσι ξεκινήσαμε πριν 2 χρόνια με το τσάι του βουνού (σιδερίτη) και δικαιωθήκαμε, αφού η καλλιέργειά του είναι πολύ αποδοτική και με άριστη ποιότητα.

Μάλιστα το ένα σαλέπι το φυτέψαμε δίπλα στον σιδερίτη, πιθανολογώντας ότι μπορεί να πάρει λίγο από την «βουνίλα» και την προσαρμοστικότητα του. Πάντως από την έρευνα που κάναμε η καλλιέργεια του σαλεπιού είναι δύσκολη από την αναπαραγωγή των σπόρων, που φυτρώνουν μόνο στο κοντινό υπόβαθρο υπάρχουσας ρίζας. Ο άλλος τρόπος είναι με τον έναν από τους 2 βολβούς που έχει. Κατά τον αειφορικό τρόπο συλλογής μαζεύουμε τον έναν βολβό και αφήνουμε τον άλλο για να ξαναβλαστήσει την επόμενη άνοιξη.

Συλλογή ανθισμένου Φασκόμηλου για απόσταξη

Το φασκόμηλο φέτος άνθισε πρώιμα (2 βδομάδες νωρίτερα), από αρχές Απριλίου. Συλλέξαμε τα άνθη για να τα αποστάξουμε. Σύμφωνα με την διεθνή επιστημονική βιβλιογραφία το φασκόμηλο έχει περισσότερο αιθέριο έλαιο στα άνθη και τα τρυφερά φύλλα που βρίσκονται χαμηλότερα από τον βότρυ. Όταν πρόκειται να χρησιμοποιειθεί ως ξηρή δρόγη είτε ως αφέψημα είτε για άλλες χρήσεις μαζεύονται τα φύλλα από τον Ιούλιο εως και τέλος Σεπτέμβρη. Στον Βοτανόκηπο καλλιεργούμαι κυρίως salvia officinalis. Έχουμε όμως και μερικές ρίζες από salvia fruticosa και salvia triloba. Η τελευταία είναι παραδοσιακή Ελληνική ποικιλία με μοναδικό άρωμα και με λιγότερη καμφορά.

Χημεία Αιθέριων Ελαίων

Το βρήκαμε και το αναδημοσιεύουμε αυτούσιο. Περιγράφει με λίγα και ουσιώδη λόγια την Χημεία των αιθέριων ελαίων.

H χημειοταξινόμηση (chemotaxonomy) είναι η ταξινόμηση των οργανισμών (κυρίως των φυτών) με βάση τη χημική τους σύσταση. Στη χημειοταξινόμηση ερευνάται η παρουσία και η ποσότητα χημικών ενώσεων που μπορούν να περιγράψουν, να χαρακτηρίσουν και να ταξινομήσουν τα φυτά σε διαφορετικές ταξινομικές μονάδες (taxon, πληθυντικός taxa) και ονομάζονται συστηματικοί δείκτες (systematic markers).

Χημικές οικογένειες, θεραπευτικές ιδιότητες και προφυλάξεις ασφαλείας

Τα συστατικά των αιθέριων ελαίων ταξινομούνται σε χημικές οικογένειες σύμφωνα με τη μοριακή δομή τους. Όταν γνωρίζουμε τα είδη των χημικών ενώσεων και τις θεραπευτικές ιδιότητες κάθε μιας από αυτές είναι εύκολο να προσδιορίσουμε ποιο αιθέριο έλαιο πρέπει να χρησιμοποιήσουμε για κάθε πρόβλημα υγείας. Επιπλέον, πριν κάνουμε την επιλογή μας, θα πρέπει να λαμβάνουμε υπ'όψιν τους περιορισμούς και τις προφυλάξεις από τη χρήση κάποιας ουσίας που ανήκει στις συγκεκριμένες οικογένειες.

Παρακάτω θα βρείτε ένα συνοπτικό οδηγό για τις διαφορετικές χημικές οικογένειες, τις θεραπευτικές ιδιότητες και τις προφυλάξεις που θα πρέπει να λαμβάνετε πριν τις χρησιμοποιήσετε. Να θυμάστε πάντα πως τα αιθέρια έλαια είναι πολύπλοκες χημικές ουσίες και μερικές φορές, κάποια από αυτά μπορεί να μη συμμορφώνονται με τις παρακάτω γενικές κατευθυντήριες οδηγίες. Η ημερομηνία λήξης τους πρέπει να ακολουθείται πιστά και να μη τα χρησιμοποιούμε μετά το πέρας της.

Μονοτερπένια

Αυτή η χημική οικογένεια περιλαμβάνει συστατικά που εξατμίζονται γρήγορα και θεωρούνται κορυφαίες νότες, καθώς είναι από τα πρώτα αρώματα που θα χτυπήσουν στη μύτη.

Κορυφαία νότα: γίνεται αντιληπτή πρώτη και έχει πολύ μικρή διάρκεια.
Μεσαία νότα: αποτελεί τη βασική και χαρακτηριστική μυρωδιά της ουσίας, έχοντας μεγαλύτερη διάρκεια από την κορυφαία.
Νότα βάσης: διαρκεί περισσότερο, γίνεται αισθητή έπειτα από μισή ώρα περίπου και παραμένει επί ώρες ή ημέρες.

Τα μονοτερπένια σε γενικές γραμμές είναι:

1. Αντισηπτικά
2. Αναλγητικά
3. Αποσυμφορητικά
4. Αντιβακτηριδιακά
5. Ενισχυτικά της τοπικής κυκλοφορίας
6. Εξαιρετικά για καύση σε συσκευή διάχυσης
7. Ιδανικά για να διαπερνούν το δέρμα και να φτάνουν σε μύες, τένοντες, αρθρώσεις και συνδέσμους.

Αιθέρια έλαια που περιέχουν περισσότερο από 60% μονοτερπένια είναι τα εξής:

Συλλογή ανοιξιάτικων αρωματικών φαρμακευτικών φυτών

Τις μέρες αυτές πηγαινοερχόμαστε στο χωριό και μέσα σε όλα τα άλλα (φυτέματα, ξερίζωμα

αγριόχορτων κλπ) συλλέγουμε τα πολύτιμα αυτοφυή θεραπευτικά ματζούνια του μπαξέ μας και του χωραφιού μας. Είναι η εποχή για το ταραξάκο, την στελλάρια, την φουμάρια, την τσουκνίδα, τα άνθη κράταιγου, το χαμομήλι, το γάλλιο, την μολόχα, την αλθαία, το πεντάνευρο, την παπαρούνα, την νεπέτα, την καψέλα κλπ. Τα βότανα συλλέγονται την κατάλληλη ώρα και αφού πλυθούν (εξαιρούνται αυτά με τα ευαίσθητα άνθη π.χ. χαμομήλι), μένουν για λίγη ώρα στο υπόστεγό μας για να στεγνώσουν. Στη συνέχεια τοποθετούνται στο αυτοσχέδιο ξηραντήριο μέσα στην σκοτεινή αποθήκη μας και κρεμώνται ανάποδα ή σε καλάθια.  Στις επόμενες μέρες θα αρχίσει σταδιακά και η συλλογή από τα καλλιεργούμενα βοτάνια μας, με πρώτα το θυμάρι, το μελισσόχορτο, την αχιλλέα και το φασκόμηλο. Περισσότερες πληροφορίες για τις ιδιότητες και τις χρήσεις τους σε παλιότερες αναρτήσεις μας:

http://botanokipos.blogspot.gr/2014/04/blog-post.html

http://botanokipos.blogspot.gr/2014/04/blog-post_27.html

http://botanokipos.blogspot.gr/2013/02/galium-aparine.html

http://botanokipos.blogspot.gr/2011/12/taraxacum-officinale.html

http://botanokipos.blogspot.gr/2011/05/blog-post_3542.html

Ταραξάκο 1 μέτρο

Και όμως το ταραξάκο μπορεί να φτάσει ή και να ξεπεράσει το 1 μέτρο. Η γνωστή μας πικραλίδα (ή αγριοράδικο) είναι συνήθως μια χαμηλή πολυετής πόα που δεν ξεπερνάει τα 20 με 30 εκατοστά. Αν βρει όμως κατάλληλο χώμα μπορεί να γίνει γίγαντας. Το ταραξάκο της φωτογραφίας είναι από τον μπαξέ μας που δεν έχει ψεκαστεί, ούτε εμπλουτιστεί με λιπάσματα ΠΟΤΕ! Το χώμα του μπαξέ μας είναι πλούσιο σε οργανική ύλη και τα απαραίτητα για την ανάπτυξη των φυτών ιχνοστοιχεία. Όλα γίνονται αυτόματα και τελείως φυσικά. Από τα φυλλοβόλα δέντρα της αυλής, τα ζιζάνια και τα άχρηστα αγριόχορτα γίνεται μια φυσική κομποστοποίηση στη διάρκεια του χρόνου με αποτέλεσμα να  δυναμώνει και να αναπτύσσεται ταχύτατα ότι φυτρώνει.  Επιπλέον το ταραξάκο με τις βαθιές του ρίζες (ξεπερνούν το μισό μέτρο στο μπαξέ μας) συμβάλλει στον εμπλουτισμό του επιφανειακού χώματος αφού μεταφέρει θρεπτικά στοιχεία από τα βαθύτερα στρώματα στην επιφάνεια. Για αυτό το λόγο προτείνεται σε τεχνικές περμακουλτούρας, σε δασόκηπους και γενικά στην φυσική λίπανση των εδαφών. Το ταραξάκο είναι ένα κορυφαίο αποτοξινωτικό του οργανισμου και όχι μόνο. Περισσότερες πληροφορίες για την χρησιμότητα και τις ιδιότητες του ταραξάκου δείτε σε μια προγενέστερη ανάρτησή μας από δω: http://botanokipos.blogspot.gr/2011/12/taraxacum-officinale.html 

Αιθέριο έλαιο Λαδανιάς - Κίστου

Συζητώντας με τους ανθρώπους του αποστακτηρίου όταν αποστάζαμε λεβάντα, αποφασίσαμε να κάνουμε μια πειραματική απόσταξη Λαδανιάς - Κίστου (Cistus creticus). Ήταν τέλη Ιουλίου και ήταν η κατάλληλη εποχή για την συλλογή της λαδανιάς. Το αιθέριο έλαιο βρίσκεται στα φύλλα και τους τρυφερούς βλαστούς του κίστου που εκρίνουν μια ρητίνη κυρίως τις ζεστές ώρες τις ημέρας. Μας πήρε περίπου 10 μέρες για να μαζέψουμε 18 κιλά ημίξερης δρόγης, αφού μαζεύαμε μόνο τις μεσημεριανές ώρες (13:00-15:00).  Το αποτέλεσμα ήταν σχεδόν απογοητευτικό.

Από την συγκεκριμμένη δρόγη πήραμε τελικά μόνο 5ml αιθέριο έλαιο. Μπορεί να κάναμε κάτι λάθος, αν και την διαδικασία της απόσταξης την κρατήσαμε πολύ (4 ώρες) και η θερμοκρασία εξαγωγής ήταν σωστή και γύρω στους 35 βαθμούς Κελσίου. Από την άλλη είναι γνωστή η μικρή απόδοση της λαδανιάς σε αιθέριο έλαιο και για αυτό είναι πολυ ακριβό. Πάντως το άρωμά της ήταν εξαιρετικό, μοναδικό. Τελικά μας έμεινε το θαυματουργό ανθόνερο λαδανιάς κίστου που επίσης έχει πολλές χρήσεις και είναι από τα κορυφαία ανθόνερα. Σε επόμενη ανάρτηση θα σας παρουσιάσουμε την ιστορία της λαδανιάς, τις χρήσεις της και τις πολύτιμες και μοναδικές ιδιότητές της. 
Παρουσίαση της λαδανιάς εδώ 

51 δωρεάν βιβλία για τις καλλιέργειες (λαχανικά, βότανα, δέντρα)

Όπως αναφέρει η σελίδα ftiaxno.gr   που επιμελήθηκε την λίστα, τα βιβλία προσφέρονται δωρεάν από ξένες ή Ελληνικές ψηφιακές βιβλιοθήκες και Πανεπιστήμια, ή από τους ίδιους τους δημιουργούς τους και είναι για προσωπική και μόνο χρήση.

Η καλλιέργεια της βιομηχανικής τομάτας στο νομό Θεσσ/κης-Σωτηράκογλου Αθ.

Θερμοκηπιακή καλλιέργεια πιπεριάς στο νομό Ηρακλείου-Λεϊμονή Ευαγγελία

Βιολογική καλλιέργεια πατάτας στην Κρήτη-Μπαμιεδάκη Μαρία
Η πατατοκαλλιέργεια στη Νάξο-Λιοφάγου Δέσποινα

Βιολογική καλλιέργεια μαρουλιού (Lactuca sativa) στην Κρήτη-Ζούμη Μαρίνα

Η καλλιέργεια της ελαιοκράμβης η συμβολή της στην επίλυση του ενεργειακού & περιβαλλοντικού προβλήματος-Μαντζιάρη Κωνσταντίνα

Σύστημα ολοκληρωμένης διαχείρισης στην Καλλιέργεια του κρεμμυδιού-Σταυρίδη Πελαγία

Καλλιέργεια κρεμμυδιού στην Κρήτη-Τζωρακολευθεράκης Ιωάννης

Η καλλιέργεια του σκόρδου και οι θεραπευτικές του ιδιότητες-Λέκκας Στυλιανός

Δωρεάν βιβλία για καλλιέργεια βοτάνων και αρωματικών φυτών

Καλλιέργεια της αλόης και η χρήση της στη φαρμακευτική-ιατρική κοσμετολογία-Παπαδάκη Αγγελική

Βιοκαλλιέργεια αρωματικών φυτών ρίγανης & θρύμπας το 2003-Μαργέλου Κατερίνα

Αρωματικά φυτά-Φραντζεσκάκης Γιάννης

Το λεξικό των Βοτάνων

Το λεξικό των Βοτάνων, δωρεάν. Ένας έγχρωμος οδηγός με αναλυτική παρουσίαση για περισσότερα απο 230 βότανα που φυτρώνουν στην Ελλάδα και σε όλο τον κόσμο. 
http://www.mediafire.com/download/dc58w57zqt611f8/%CE%A4%CE%BF+%CE%BB%CE%B5%CE%BE%CE%B9%CE%BA%CF%8C+%CF%84%CF%89%CE%BD+%CE%B2%CE%BF%CF%84%CE%AC%CE%BD%CF%89%CE%BD.rar

Αιθέριο έλαιο Δεντρολίβανου

Μέσα Νοεμβρίου και τα δεντρολίβανά μας ήταν ανθισμένα. Αποφασίσαμε να τα μαζέψουμε και να δοκιμάσουμε να τα αποστάξουμε. Γνωρίζαμε ότι στο δεντρολίβανο, αιθέριο έλαιο έχουν μόνο τα φύλλα και τα άνθη και για αυτό συλλέξαμε κυρίως ανθισμένες κορυφές. Η τελική μας δρόγη είχε κυρίως άνθη και φύλλα, περιείχε όμως  τρυφερούς και ξυλώδεις βλαστούς που ακόμη και στην χειροκίνητη συλλογή (με το ψαλίδι) δεν μπορείς να τα αποφύγεις. Από την βιβλιογραφία και την έρευνα στο διαδίκτυο περιμέναμε μια απόδοση της τάξης του 0,6-0,7% σε αιθέριο έλαιο. Τελικά η απόδοση ήταν πολύ μικρότερη και έφτασε πολύ κοντά στο 0,2%. Αιτία ήταν ότι οι βλαστοί «ανέβασαν» το βάρος και δεν περιέχουν αιθέριο έλαιο όπως προαναφέραμε.

Ο υπεύθυνος του αποστακτηρίου κοίταξε τα αρχεία του και μας ενημέρωσε ότι η συνηθισμένη απόδοση του δεντρολίβανου άλλων πελατών του ήταν 0,10% ως μέγιστη 0,15%. Άρα η προσεκτική συλλογή με το ψαλίδι μας έδωσε μια καλύτερη απόδοση, όχι όμως ικανοποιητική ώστε να ανταμειφτεί τουλάχιστον ο κόπος της συλλογής. Αν υπολογίσει κανείς και το κόστος της καλλιέργειας, τότε η συλλογή με τα χέρια είναι παντελώς ασύμφορη.

Φυτέψαμε Αμυγδαλιές

Το χωραφάκι μας με τις φουντουκιές είχε ένα κομμάτι ακαλλιέργητο. Αποφασίσαμε να βάλουμε αμυγδαλιές και περιμέναμε να στεγνώσει λίγο το χώμα από τις προηγούμενες βροχές.  Οι αλκυονίδες μέρες ήρθαν οπότε βρήκαμε την ευκαιρία και φυτέψαμε δύο ποικιλίες αμυγδαλιάς. Η μία είναι η ποικιλία Ferragnes, Γαλλικής προέλευσης, γνωστή ως Φυράνια στα Ελληνικά. Πολύ παραγωγικό και ημιορθόκλαδο δέντρο, με μεγάλο καρπό και την καλύτερη ποιότητα ψίχας (με ποσοστό ως 35%) σε μέγεθος και σχήμα. Ανθίζει όψιμα και είναι κατάλληλη για την περιοχή μας που οι θερμοκρασίες συχνά την άνοιξη πέφτουν σε χαμηλά επίπεδα.

Η γεύση του είναι γλυκιά, με κέλυφος ημίσκληρο, ελαφρά μυτερό και επίμηκες. Ωριμάζει από τα μέσα Σεπτεμβρίου, αλλά τους καρπούς του θα τους δούμε μετά από 3 τουλάχιστον χρόνια. Η Φυράνια χρειάζεται και επικονιαστή, ονόματι Ferraduel, που δεν είχε όμως το φυτώριο (θα μας προμηθεύσει σε λίγες μέρες). Η άλλη ποικιλία είναι η Texas από Αμέρικα και συγκεκριμένα από Καλιφόρνια. Την διαλέξαμε, αφού είναι πολύ ανθεκτική στις ασθένειες και με μεγάλο ποσοστό ψύχας (ως 45%). Μειονέκτημά της η πικρίζουσα γεύση των καρπών που συνοδεύονται όμως με ιδιαίτερο άρωμα (χρησιμοποιείται περισσότερο για λάδι και γενικά στην μεταποίηση). Είναι δέντρο ορθόκλαδης ανάπτυξης, επίσης πολύ παραγωγικό.. Συλλογή από τέλη Σεπτεμβρίου με καρπούς στρογγυλοπούς και μεσαίου μεγέθους. Οι Αμυγδαλιές αντέχουν στην ξηρασία και ήταν ένας από τους λόγους που επιλέξαμε να τις φυτέψουμε, αφού δεν έχουμε σκοπό να τις ποτίζουμε το καλοκαίρι, παρόλο που η περιοχή μας είναι πολύ πλούσια σε υπόγεια νερά. 
Στο φυτώριο βρήκαμε και μια μοναδική φουντουκιά που ήταν Ελληνική Παραδοσιακή ποικιλία. Είναι η ποικιλία με τα μικρά, νόστιμα και αρωματικά φουντουκάκια. Δεν την αφήσαμε στην μοναξιά της και την βάλαμε να κάνει παρέα στις περσινές φουντουκιές του χωραφιού μας (τούρκικης προέλευσης).